In mijn werk als behandelaar van mensen met niet-aangeboren hersenletsel kom ik ontremming in allerlei vormen tegen. Bijvoorbeeld iemand die zijn emoties niet kan controleren: van blijdschap tot boosheid. Ontremming in eten of drinken. Mensen die geen rem hebben en maar door blijven sporten of praten. Of ontremming op seksueel gebied. Bijvoorbeeld een man die na een auto- ongeval frontaal hersenletsel oploopt, stelt dat hij recht heeft op seks als hij daar zin in heeft en daarbij totaal geen rekening houdt met zijn vrouw. Dat zijn heftige dingen.

Sommige mensen hebben door het hersenletsel geen inzicht meer in hun gedrag en emotie en kunnen hun handelen niet overzien. Ze zijn dan niet in staat om te reflecteren op hun eigen gedrag. Als dat aan de hand is, plus er is sprake van ontremming, dan wijst de persoon bijna altijd met de vinger naar de ander. Soms kan de ontremming overgaan in dwangmatig gedrag.

Het is belangrijk om goed te kijken naar de oorzaak van ontremd gedrag. Had iemand voor zijn hersenletsel hier al moeite mee? Gaat iemand eten, drinken en/of gamen omdat er geen andere goede dag invulling is, of komt het door het hersenletsel?

Inzicht

Om iets aan je gedrag te kunnen veranderen heb je inzicht nodig. Als dat ontbreekt bestaat het gevaar dat je iemand overvraagt. Een voorbeeld: iemand met rechts-frontaal letsel laat ontremd gedrag zien. Hij kan goed verwoorden maar inzicht in zijn eigen gedrag ontbreekt. Als zo iemand dan boos wordt, kun je het beste dit gedrag benoemen en hem ergens anders laten ontladen. Het heeft dan geen zin om op dat moment, in die situatie het gesprek aan te gaan. Het is belangrijk om mensen serieus te nemen in hun boosheid en verdriet. Boosheid en verdriet komt altijd ergens vandaan.

Je kunt iemand uit zijn boosheid halen door hem af te leiden van de situatie. Bijvoorbeeld door naar buiten te gaan, te gaan fietsen of met de handbike op pad. Daarbij is je toon belangrijk. Mensen met respect aanspreken en in contact blijven, maar ook duidelijk een grens aangeven en vertellen dat dit gedrag niet kan.

Ontremming bij degene met hersenletsel kan lastig zijn binnen het gezin, zeker als er nog kinderen thuis zijn. Kinderen kunnen niet altijd rekening houden met het gedrag van een ouder met hersenletsel. Je ziet vaak conflicten ontstaan tussen degene met hersenletsel en de partner en/of de kinderen. Soms vallen gezinnen hierdoor uit elkaar. Begeleiding is er dan op gericht om de veiligheid van de kinderen te waarborgen, en te ‘voorkomen’ dat er crises ontstaan.

Hersenz

Om een behandeling te volgen bij Hersenz is een zekere mate van inzicht van de cliënt nodig. Een goede balans vinden in wat je wel en niet aankan is belangrijk, omdat mensen ontremd kunnen raken door teveel prikkels of teveel activiteiten achter elkaar. Vermoeidheid kan hierin een rol spelen.

In de modules Grip op je energie en Denken en doen komt dit aan bod. Bij de module Emoties en gedrag besteden we ook aandacht aan ontremming. We kijken hoe iemand met bepaalde emoties omging vóór het letsel. Wat was toen de manier om boosheid te ventileren of om met verveling om te gaan (coping)? Thuis gaat de persoon dan oefenen met nieuw gedrag. We staan stil bij de signalen: wat gebeurt er voordat iemand ontremt? We repeteren nieuw gedrag en werken bijvoorbeeld met de stoplichtmethode.

Als het iemand niet lukt om die signalen zelf te zien, lukt het de omgeving misschien wel. Een partner kan dan voorstellen om een time-out te nemen en even iets anders te gaan doen. In overleg met de cliënt en een arts kunnen we onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor gedragsregulerende medicatie. Dit kan helpen om uit een negatieve spiraal te komen.

Interessant? Lees ook deze artikelen uit de rubriek 'de professional'
De professional over plannen en organiseren

"Met behulp van de module Plannen en organiseren geven we mensen die moeite hebben met plannen en organiseren handvatten om weer overzicht te krijgen over hoe hun dag of week eruit ziet.", aldus Angela Lagendijk - Langerak, behandelaar bij Hersenz.

De professional over hersenletsel bij jongeren

Jongeren en jongvolwassenen zitten in een overgangsfase naar volwassenheid. Als je hersenletsel hebt is die fase extra ingewikkeld, vertelt Hersenz-behandelaar Nicole Sillekens.

De professional over zien en waarnemen

Als behandelaar is Anne-Kirstin Kuiper gespecialiseerd in visuele problemen na hersenletsel. Volgens haar is er nog steeds een groep mensen met hersenletsel bij wie visuele problemen niet direct herkend worden.

De professional over seksualiteit en intimiteit

Iris Versteijnen is behandelaar bij Hersenz. “Het bespreken van seksualiteitsproblemen na hersenletsel zou net zo normaal moeten zijn als praten over problemen met je geheugen of met werken. In de praktijk blijkt praten over seksualiteit toch nog vaak een taboe."

De professional over afasie

Communicatie raakt alle aspecten van het leven. Het hebben van afasie heeft dan ook grote impact, vertellen de Hersenz-professionals Mirjam Top en Sietske van Leeuwe Kirsch.

Pagina's